Kültür Sanat ve Edebiyat

  • Yazı boyutunu yükselt
  • Varsayılan yazı boyutu
  • Yazı boyutunu düşür

Paylaş

Üç Ana İlke

Kaybetme yolunda koşturduğumuz üç ana ilkemiz var.

Hüsn-ü zan.

Araç amaç dengesi.

Edep.

Hüsn-ü zan:

Muhatabımızın öz ve niyet olarak kötü amaçlar taşımadığı önkabulüdür. Yekdiğerimize değer vermek ve güven duymakla ilgilidir ki, altında abartılmamış bir özgüven yatar.

Araç amaç dengesi:

Araç amacı aşamaz.
Amaç öncüldür. Aracın daima amaca hizmet halinde olması gerekliliği, amacın ötesindeki eylemleri doğrudan veya dolaylı bilerek tetiklememe koşuluyla sınırlanmış olmalıdır. Amaç araçların ahlaki çerçevesini de oluşturmak durumundadır.

Araçların ve eylemlerin amacı aştığı iki örnek fazlasıyla steril olsa da açıklayıcı olacaktır:

Kalp yetmezliği çeken birini kurtarmak için, dokusu uyan başka birini öldürmek. Hayat kurtarmak için hayat söndürmek, açıkça cinayettir.
Tartışmada fikir sınama amacından, haklı çıkma yoluna saparak, karşınızdakileri bireysel özellikleriyle yargılayıp aşağılamak.

Edep:
En önemlisi olduğundan sona bıraktım. Aslen önceki iki maddeyi de içermektedir. Edebi eksik veya yanlış öğrettiler çoğumuza. İşine gelen istediği gibi anlattı diyeyim. Edep; babanızın karşısında ayak ayak üstüne atmayın, büyüklerinizin önünde ceketinizi ilikleyin şekilciliğinde kaldı.

Edebin özü hukuk, hukukun özü de sevgidir. Burada hukuktan kastım nedir biraz açmam gerek. Hukuk iki “şey”in yaratılışlarından kaynaklanan yapıları (hilkat) gereği aralarında korunması gereken ilişki koşullarıdır. Bu genişlikte tanımlanan bir hukuk kavramı, pozitif bilimler de dahil olmak üzere yaşadığımız evren hakkında anlatılmış, anlatılan ve anlatılacak olan tüm hikâyeleri içerir.

Edep, canlı cansız herşeyin, sevgi ve saygı gereği, bilebildiğimiz ölçüde hukukuna uygun hareket etmektir.
Edep, hukukun eylem hâlidir.

Basit örnekler gerekirse, diyelim ki yavru bir kedi, aç, yanınıza geldi, onu seversiniz, beslersiniz. Bir çiçeği koparmamak, hele kokladıysanız aranızda doğan hukuka uyma edebidir. Zararlı haşaratın imhasıda. Çevrecilik ile şaklabanlık arasındaki fark da hukuktan ve edepten geçer.
Evrendeki canlı cansız tüm sistemler edep dairesindedir.
İnsanı diğer canlılardan ayıran birinci özelliği, edepsizlik yapabilmesidir.

Sözün özü:

Hüsn-ü zan olmadan sağlıklı düşünce sahibi olmak ihtimali düşüktür.
Araçlar amaçları aştığında doğru amaç için yanlış işler yapılır çoğunlukla da geri teper.
Edep yoksunluğu, toptan bir hastalık durumudur, iletişimden başlayarak her alanda yozlaşmaya sebep olur.
Yukarıda kısaca anlatmaya çalıştığım kavramların üçü de sağlıklı düşünce, iletişim, tartışma, yaratıcılık, bilim, üretim, sosyal yapı vb. için temel gerekirlerdir. Bir yeni uygarlık hayalimiz, çağdaşlığın ötesine geçme çabamız olabilmesi, bir iddiamız olabilmesi için üçüne de sahip çıkmamız gerekmektedir.
Aksi halde uçmaya çalışan kanatsız kuş misali çamurda debelenir dururuz.

V. İhsan Töre

 


Copyright © 2011 - ... Designed by  
Her hakkı saklıdır.